Βασικά, τα παιδιά είναι πολύ πιο ανθεκτικά από εμάς... συγκρούονται με όλα: συγκρούονται με τη ζωή... αλλά έχουν τη χάρη... κι έπειτα είναι και χοντρόπετσα!Απ’ την ταινία «Το χαρτζιλίκι»

Ο Φρανσουά Τριφό χαρακτηρίστηκε και σαν «κορυφαίος κινηματογραφιστής της παιδικής ηλικίας». Αυτή είναι μια ποιοτική κι όχι ποσοτική αναφορά. Αρκεί να υπογραμμίσουμε ότι από τις 25 ταινίες-4 μικρού και 21 μεγάλου μήκους- που γύρισε στα 25 χρόνια της δημιουργικής του πορείας, μόνο τέσσερις (εκ των οποίων μια μικρού μήκους, Les Mistons-Τα παλιόπαιδα, 1957) ασχολούνται ολοκληρωτικά μ’ αυτό το θέμα. Οι τρεις μεγάλου μήκους είναι: Les quatre cent coups –Τα τετρακόσια χτυπήματα,1959, L’ enfan sauvage- Ένα αγρίμι στην πόλη,1969 και L’ argent de poche-Το χαρτζιλίκι, 1976.

Βεβαίως και σε άλλες του ταινίες θίγονται ζητήματα που αφορούν στη ζωή των παιδιών και των νέων χωρίς όμως νάναι αυτό το κεντρικό θέμα.

Στις τέσσερις ταινίες που προαναφέραμε, ο Τριφό ανέδειξε όσο ελάχιστοι στον παγκόσμιο κινηματογράφο, την πολυπλοκότητα του κόσμου της παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Παρουσίασε με απίστευτη καθαρότητα και ενάργεια τα λανθάνοντα αλλά δυνατά πρωτόγονα ένστικτα και τα θαμπά κι ακαθόριστα ακόμα αισθήματα των παιδιών. Κινηματογράφησε με τρόπο ιδιοφυή το πάθος, τη στέρηση, την έλλειψη επικοινωνίας, τις αγεφύρωτες αποστάσεις, τα ανεκπλήρωτα όνειρα, το ξύπνημα της σεξουαλικότητας. Περιέγραψε με αυθεντικό τρόπο τα παιδιά που βρίσκονταν στο κοινωνικό περιθώριο, τα οποία, όπως δήλωσε κι ο ίδιος, «δεν αρνούνται την κοινωνία, είναι η κοινωνία που τα αρνείται».

Ο Τριφό σ’ όλη του τη ζωή μελετούσε τις περιπτώσεις παιδιών που μεγάλωναν μέσα στην απομόνωση και στην ηθική, σωματική ή υλική απόγνωση.

Έχει ειπωθεί πως η παιδική ηλικία είναι το αστείρευτο πηγάδι της μνήμης. Στο πηγάδι αυτό κατέφευγε τακτικά ο Τριφό για να αντλήσει έμπνευση, δύναμη, εικόνες, πάθος, οργή, ευαισθησία, αγάπη, ζωή.

Όντας ο ίδιος θύμα μιας δυστυχισμένης παιδικής ηλικίας- σε ηλικία δεκαπεντέμισι ετών κλείστηκε για έξη μήνες σε αναμορφωτήριο για αλητεία - ευαισθητοποιείτο από παιδιά που ζούσαν μέσα σε δυσκολίες. Το ενδιαφέρον του αυτό δεν εκφραζόταν μόνο μέσα από τις ταινίες του αλλά και με την έμπρακτη συμπαράστασή του σ’ αυτά τα παιδιά και στις οργανώσεις που μάχονταν για τα δικαιώματά τους. Παράλληλα ασκούσε αυστηρή κριτική στους εθνικούς ή διεθνείς οργανισμούς που υποτίθεται ότι δρούσαν με σκοπό την ουσιαστική επίλυση των προβλημάτων χιλιάδων παιδιών, τα οποία προέρχονταν ή ζούσαν σε επικίνδυνο περιβάλλον. Και τούτο διότι θεωρούσε πως περιορίζονταν σε ανέξοδα ευχολόγια και στη διοργάνωση «ημέρας παιδιού», «έτους παιδιού» και άλλων παρόμοιων εορταστικού χαρακτήρα εκδηλώσεων, πλην όμως αναποτελεσματικών.

Στις ταινίες του απέφευγε γενικά την πολιτική ρητορική, ωστόσο επέλεξε μια ταινία για παιδιά και με παιδιά, Το χαρτζιλίκι, για να κάνει άμεσες πολιτικές καταγγελίες.

Για τον Τριφό ήταν μεγάλη απόλαυση να κάνει ταινίες με παιδιά. «Εδώ και είκοσι χρόνια δεν έχω βαρεθεί να κάνω γυρίσματα με παιδιά και θα τους αφιερώσω κι άλλες ταινίες τα επόμενα χρόνια» δήλωσε το Φεβρουάριο του 1975.

Ο Τριφό έκανε τις ταινίες με παιδιά όχι αφ’ υψηλού αλλά με τη συνεργασία των ίδιων των παιδιών. Πίστευε πως έχουν αλάνθαστη αίσθηση της αλήθειας όταν πρόκειται για φυσικά πράγματα. Επίσης αν κάτι στη δράση ή στο διάλογο είναι γελοίο, το νιώθουν αμέσως και δε διστάζουν να το πουν. Είχε την μετριοφροσύνη και κυρίως την ευφυΐα να χρησιμοποιεί αυτή την ειλικρίνεια και αυτή την αίσθηση του πραγματικού και τροποποιούσε τη μια ή την άλλη λεπτομέρεια και προσάρμοζε τον ήρωα στο νεαρό πρωταγωνιστή και δεν υποχρέωνε το νεαρό ηθοποιό να γίνει με τεχνητό τρόπο ο ήρωας.

Το 2004, κλείνουν είκοσι χρόνια από το θάνατο του Τριφό. Το νεανικό κι ενήλικο ελληνικό κοινό γνωρίζει μεν Τα τετρακόσια χτυπήματα, αγνοεί όμως τις άλλες τρεις ταινίες του Τριφό που έχουν στο επίκεντρο τα παιδιά και την περίπλοκη παιδική ηλικία (Τα παλιόπαιδα, Ένα αγρίμι στην πόλη, Το χαρτζιλίκι). Το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, το οποίο εδώ και 6 χρόνια πραγματοποιεί πλήθος καινοτόμων εκδηλώσεων, πραγματοποίησε από 29 Νοεμβρίου ως 5 Δεκεμβρίου 2003, στα πλαίσια του 6^ου Φεστιβάλ, στον Πύργο και την Αμαλιάδα, αφιέρωμα με τίτλο «Η παιδική ηλικία στις ταινίες του Φρανσουά», δίνοντας την ευκαιρία στους επισκέπτες του Φεστιβάλ, να δουν, για πρώτη φορά στην Ελλάδα και τις 4 ταινίες «μαθητείας» του Τριφό για την παιδική ηλικία. Και το Μάρτη του 2004, το γραφείο διανομής ΝΕΑΝΙΚΟ ΠΛΑΝΟ, προβάλει στο cine ΦΙΛΙΠ στην Αθήνα, σε επανέκδοση με καινούριες κόπιες, Τα Παλιόπαιδα, Ένα αγρίμι στην πόλη και το Χαρτζιλίκι. Με την ευκαιρία αυτή γράφεται κι αυτό το βιβλίο με σκοπό να παρουσιαστεί αναλυτικά και τεκμηριωμένα – για πρώτη φορά στη χώρα μας - η σχέση του Τριφό με τα παιδιά και τους νέους, τόσο μέσα από το έργο του όσο και με τις δημόσιες πολιτικές τοποθετήσεις και παρεμβάσεις του.

Ταυτόχρονα το βιβλίο αυτό είναι και έκφραση αγάπης προς ένα σκηνοθέτη που θαυμάζω και που με έχει επηρεάσει πολύ στον τρόπο που αντιλαμβάνομαι την κινηματογραφική δημιουργία γενικά και τον τρόπο που κάνω ταινίες με παιδιά –και για παιδιά - ειδικά.

Πέρασαν κιόλας είκοσι χρόνια που ο Φρανσουά Τριφό ολοκλήρωσε τη διαδρομή του σ’ αυτό τον κόσμο. Παρ’ ότι έλεγε πως ήταν νοσταλγικός σκηνοθέτης και δεν είχε κεραίες που να πιάνουν το μέλλον, οι ταινίες του στοιχειωμένες ποιητικά, μαγεύουν τα σημερινά παιδιά και συγκλονίζουν εμάς που τις ξαναβλέπουμε.

Κλείνω αυτό τον πρόλογο χρησιμοποιώντας δικά του λόγια: Αγαπάμε τους νεκρούς τους οποίους μπορούμε να σκεφτόμαστε χωρίς λύπη επειδή έχουμε την εντύπωση ότι η διαδρομή τους είναι ολοκληρωμένη... Κάποιους όμως και μετά το θάνατό τους, πιστεύω ότι πρέπει να τους θαυμάζουμε αλλά κυρίως πιστεύω ότι χρειάζονται την αγάπη μας.

Δημήτρης Γ. Σπύρου

27 Ιανουαρίου 2004

Επιστροφή